300-370 dumps canada goose jas canada goose sale replica oakley sunglasses buy office 2013 key buy Windows 10 Professional Key mmkey.net

Tłumaczenie języka litewskiego nie jest łatwe. Oto ciekawe fakty o litewskim, o których prawdopodobnie nie wiedziałeś

Tego o języku litewskim prawdopodobnie nie wiesz!

jezyk-litewski-litwa

Język litewski – pochodzenie

Język litewski ukształtował z języka bałtyckiego. Znany litewski językoznawca Kazimieras Būga twierdził, że pierwotny język bałtycki podzielił się na dwie grupy: pruską i litewsko – łotewską. Miało to miejsce w ΙV–ΙΙΙ wieku p.n.e. Z grupy litewsko – łotewskiej – mniej więcej tysiąc lat później – wyodrębniły się dwa języki: litewski i łotewski.

Przynależność

Litewski, należący do grupy języków bałtyckich, jest spokrewniony z językiem łotewskim oraz obecnie martwym pruskim. Wbrew pozorom nie należy do słowiańskiego, o czym wiele osób nie wie.

Kształtowanie się

Litewski jako osobny język gałęzi wschodnio-bałtyckiej zaczął się formować od VII w. Na przełomie VI–VII w. język litewski i łotewski oddzieliły się od siebie. Szacuje się, że około XIII–XIV w. w języku litewskim zaczęły się wydzielać podstawowe dialekty – Auksztocki i Żmudzki, które z czasem się rozgałęziły na osobne dialekty i gwary.

Gwary i dialekty

Obecnie wyróżnia się trzy podstawowe gwary dialektu Auksztockiego, czyli języka Dzuków:

  1. wschodnio-auksztocką;
  2. zachodnio-auksztocką;
  3. południowo-auksztocką;

Do dialektu żmudzkiego zaliczamy też trzy:

  1. zachodnią (Kłajpeda);
  2. północno-zachodnią (Telsze);
  3. południową (Rosienie);

Podstawę współczesnego literackiego języka litewskiego tworzy gwara południowa mieszkańców zachodniej Auksztoty (suwalszczyzny), która zachowała starodawną morfologię i fonetykę.

Źródła języka litewskiego

Najstarsze źródła języka litewskiego sięgają początku XVI wieku. Pierwsze źródło pisane w języku litewskim to anonimowy tekst modlitwy, zapisany ręcznie na ostatniej stronie książki „Tractatus sacerdotalis“, wydanej w Strasburgu w 1503 roku. Tekst jest napisany w gwarze dzuków. Szacuje się, że jest to duplikat innego, wcześniejszego zapisu. Nie ma wątpliwości, że w języku litewskim istniały i wcześniejsze teksty kościelnych rękopisów.

Najstarszy znany tekst litewski, Tractatus sacerdotalis. Źródło: http://lietuvos.istorija.net/

Najstarsza drukowana książka w języku litewskim

Najstarszą drukowaną książką w języku litewskim jest „Katechizm” Marcina Mażwidasa. Została napisana w gwarze żmudzkiej i wydana w Królewcu w 1547 roku. W „Katechizmie” można znaleźć również pierwszy litewski elementarz „Tani i krótki sposób, jak pisać i czytać”, w którym jest zaprezentowany litewski alfabet i kilka terminów gramatycznych, stworzonych przez autora (balsinė „samogłoska“, sąbalsinė „spółgłoska“ itd.). Wraz z „Katechizmem” rozpoczął się nowy etap w historii języka litewskiego – zaczął się formować język literacki, ważny aspekt życia kulturalnego.

„Katechizm” Marcina Mażwidasa. Źródło: wikipedia

Około 1620 r. ukazał się również pierwszy słownik języka litewskiego – „Dictionarium trium linguarum“ Konstantego Szyrwida, który był publikowany pięć razy. W roku 1653 m. ukazał się pierwszy podręcznik gramatyki języka litewskiego – „Grammatica Litvanica“ Daniela Kleina. W taki sposób w połowie XVII wieku rozpoczęły się badania naukowe języka litewskiego, które stały się najbardziej intensywne w XIX w., gdy się pojawiło językoznawstwo historyczno – porównawcze.

Użytkownicy

Litewski jest najbardziej popularnym językiem spośród języków wschodnio-bałtyckich. Posługuje się nim około 3 mln. ludzi żyjących na Litwie. Posługuje się nim również niewielka grupa mieszkańców Białorusi i północno-wschodniej Polski (tak zwane wyspy języka litewskiego). Poza tym mówi nim wiele osób, żyjących w USA, Kanadzie, Zjednoczonym Królestwie, Irlandii, Hiszpanii, Australii, Niemczech, Łotwie itd. Do II wojny światowej Litwini zamieszkiwali również terytorium Prus Wschodnich, gdzie od połowy XVI wieku kulturalna i literacka działalność Litwinów była bardzo rozpowszechniona.

Rodzina językowa

Jedną z gałęzi indoeuropejskiej rodziny językowej tworzą języki bałtyckie. Od dawnych czasów Bałtowie zamieszkiwali terytorium obecnej Litwy, Łotwy, Białorusi, północno-zachodniej Ukrainy, Zachodnie peryferia Rosji, Królewca (Obwodu Kaliningradzkiego) i północno-wschodniej Polski.

W połowie ostatniego tysiąclecia p.n.e. Bałtowie podzielili się na Bałtów Wschodnich i Zachodnich. Do grupy Bałtów Zachodnich należą obecnie martwe języki pruski i jaćwiński, a do grupy wschodniej – litewski, łotewski oraz martwe języki: kuroński, zemgalski, seloński. Jotwingowie dosyć wcześnie asymilowali się z innymi grupami bałtyckimi, dlatego mało o nich wiemy. Kurowie mieszkali na wybrzeżu Bałtyku, na zachodniej części terytorium obecnej Łotwy (Kurlandia) i na zachodzie żmudzkim na Litwie. Terytorium Zemgałów to współczesna Łotwa, basen Lelupy, należały do nich terytoria litewskich Żagor, Szakiny i okolice Janiszek. Selowie mieli swe osiedla na północno-wschodnich terenach teraźniejszej Litwy i na Łotwie wzdłuż rzeki Dauguwy.

Z języków bałtyckich nadal jest używany tylko język litewski i łotewski. Litewski zaczął kształtować się w południowej części Bałtów Wschodnich od VII w. Nazwa miejscowości Lietuva (forma słowiańska Litua) po raz pierwszy była zanotowana w języku łacińskim w Rocznikach Kwedlinburskich, w roku 1009.

Państwo bałtów

Litwini jako jedyni przedstawiciele Bałtów w czasach starożytnych utworzyli swoje osobne państwo, terytorium którego w XIII–XV w. sięgały nawet do Morza Czarnego. Język litewski nie był językiem pisanym. Z państwami Europy Zachodniej porozumiewano się po łacinie, a ze Wschodem – po starosłowiańsku. Pisany język litewski pojawił się dopiero na przełomie XIX i XX w., na podstawie kowieńskiej gwary auksztockiej.

Show Buttons
Hide Buttons